Load index na speed rating ya tairi: chati ya kg na km/h

Jedwali kamili la load index 60 hadi 125 kwa kilo, herufi za kasi L hadi Y kwa km/h, maana ya XL, C na ZR, na mifano ya Probox, matatu na boda.

Jibu fupi

Load index ni namba inayoonyesha uzito wa juu ambao tairi moja linaweza kubeba, na speed rating ni herufi ya kasi ya juu ambayo tairi limejengwa kuhimili. Kwenye 185/65 R15 88H, 88 ni kilo 560 kwa kila tairi na H ni 210 km/h.

Namba hizo mbili zinakuja baada ya size, na pamoja zinaitwa service description. Size inafanya tairi liingie kwenye rimu. Load index na speed rating ndizo zinazoamua kama linafaa gari hilo. Tairi linaweza kuingia vizuri, likajaa upepo, likabalance bila tatizo, na bado likawa tairi lisilofaa.

Jedwali la load index (60 hadi 125)

Kilo ni uwezo wa juu wa tairi moja likiwa na upepo sahihi. Zidisha mara manne kupata uwezo wa matairi yote ya gari dogo.

Hatua kati ya namba si sawa kila mahali. Kati ya 60 na 100 tofauti ni kilo 7 hadi 25 kwa hatua moja; kutoka 120 hadi 125 kila hatua ni kilo 50. Kwa hiyo kushuka index moja au mbili kwenye tairi la lori si jambo dogo kama linavyoonekana.

Herufi za kasi (L hadi Y)

Herufi hizi zimewekwa kwenye kanuni ya UNECE R30, aya ya 2.29.1, kama kasi ya juu kabisa ambayo tairi linaweza kuhimili.

Angalia mpangilio. H haiko mahali pake kwenye alfabeti: iko kati ya U na V. Wengi hukosea hapo.

ZR ni hadithi nyingine. Aya ya 3.1.3.4 ya R30 inaruhusu herufi R kwenye size kubadilishwa kuwa ZR kwa matairi ya radial ya zaidi ya 240 km/h hadi 300 km/h, yaani W au Y. Kwa matairi ya zaidi ya 300 km/h, aya ya 3.1.4.1 inaitaka ZR, na service description inaandikwa ndani ya mabano, kwa mfano (95Y). Haya utayaona zaidi kwenye magari ya kifahari yanayopita Westlands au Masaki kuliko kwenye stoo ya kawaida ya mitumba.

Sheria inasema nini kuhusu mzigo

Traffic Rules za Kenya, rule 20, zinataka matairi na magurudumu ya kila gari yawe ‘adequate to carry safely’ uzito wa juu unaoruhusiwa wa gari hilo. Hakuna jedwali kwenye rule hiyo. Hakuna namba. Lakini maana yake ni wazi kwa fundi: tairi lenye load index ndogo kuliko ile aliyoweka mtengenezaji wa gari halitoshi, na hilo ni kosa la mmiliki na la aliyelifunga.

Tanzania, Traffic Regulations za 1933 zinataka matairi yatunzwe bila kasoro inayoweza kuhatarisha watu, ila hatukuweza kuthibitisha maandishi ya sasa ya kanuni hiyo. Kanuni ya ‘usishuke chini ya index ya mtengenezaji’ inafaa pande zote mbili za mpaka.

Index sahihi unaipata wapi? Kwenye kibandiko cha mlango wa dereva au kitabu cha gari, si kwenye tairi lililokuja na gari. Kwa magari mengi ya ex-Japan kibandiko kimeandikwa Kijapani na upepo uko kwa kPa. Kama hakionyeshi load index, tumia kitabu cha gari au tairi la kiwanda la size hiyo. Ukikosa uhakika, chagua index iliyo sawa au kubwa zaidi, kamwe ndogo.

Speed rating inafuata wazo hilo hilo. Herufi ya juu zaidi inaruhusiwa. Ya chini zaidi epuka, hasa kwa gari linalosafiri Nairobi hadi Mombasa kila wiki likiwa limejaa watu na mizigo, kwa sababu joto la tairi linalokimbia mwendo mrefu kwenye lami ya pwani ndilo hasa linalojaribu kama herufi iliyoandikwa ubavuni ni ya kweli au ni ya kubahatisha.

XL, REINFORCED na matairi ya C

Aya ya 3.1.8 ya R30 inataka tairi lililoimarishwa liandikwe ‘REINFORCED’ au ‘EXTRA LOAD’. Wengi huona XL tu. Tairi la XL la size fulani lina index kubwa zaidi ya tairi la kawaida la size hiyo hiyo, lakini linafikia uwezo huo likiwa na upepo zaidi. Ukiweka XL kwenye Probox inayobeba magunia ya viazi kutoka Nyandarua, weka upepo unaostahili; XL lenye upepo mdogo halibebi zaidi ya tairi la kawaida.

Matairi ya C (commercial) ya vani, pick-up na matatu huandikwa na herufi C baada ya kipenyo cha rimu na namba mbili za mzigo. Tuseme ubavu unasomeka 195 R15C 106/104R. Namba 106 ni kilo 950 kwa tairi likiwa peke yake upande wa ekseli. Namba 104 ni kilo 900 kwa kila tairi likiwa pacha na jingine, kama kwenye ekseli ya nyuma ya lori lenye magurudumu mawili kila upande. R ni 170 km/h. Usibadilishe tairi la C kwa tairi la saloon la size inayofanana. Hata kidogo. Mara nyingi kipenyo kinalingana, lakini index haikaribii, na matatu iliyojaa abiria itaonyesha tofauti hiyo mapema.

Mifano ya kaunta

Chukua gari la biashara kama Probox, linalobeba mzigo kila siku. Size moja ya tairi inaweza kupatikana kwa index tofauti, kwa hiyo anza na kibandiko, si na tairi lililo kwenye gari. Tuseme kibandiko kinataka index 87 (kilo 545) na mteja analeta mitumba ya size ile ile yenye 83 (kilo 487). Size ni moja. Uwezo si mmoja. Kila tairi linapungukiwa kilo 58, na kwa magurudumu manne hiyo ni zaidi ya kilo 230. Probox ya biashara inabeba hiyo kila siku. Usifunge.

Saloon yenye 185/65 R15 88H inaweza kupokea 185/65 R15 88V bila tatizo: mzigo ni ule ule, kasi ya juu ni zaidi. Kinyume chake si sawa. Gari lililokuja na 88V halipewi 88H.

Boda boda ina namba ndogo. Bajaj Boxer 150 HD inayouzwa Kenya hutoka kiwandani na 2.75 × 17 mbele na 3.00 × 17 nyuma. Matairi madogo ya pikipiki yanaweza kuwa na load index chini ya 60, ambayo jedwali hili halifiki, kwa hiyo soma kilo kwenye jedwali la mtengenezaji wa tairi husika. Tairi la nyuma la boda linabeba dereva, abiria na mzigo; usilibadilishe kwa tairi lenye index ndogo kuliko la kiwanda kwa sababu tu ni rahisi.

Kabla ya kufunga

Soma size, kisha index, kisha herufi. Linganisha na kibandiko au kitabu. Andika zote tatu kwenye risiti, hata kwa tairi la mitumba, kwa sababu load index na speed rating hazibadiliki tairi likichakaa. Kwa umri wa tairi tazama msimbo wa tarehe wa DOT, kwa kina cha maua tazama chati ya kina cha tairi, kwa maneno ya ubavuni tazama istilahi za tairi, na kwa jedwali la Kiingereza kwa pauni tazama load index chart. DuroBay ni app ya bure kwa maduka ya matairi inayohifadhi size, index na herufi ya kila tairi lililo stoo.