Tarehe ya tairi: jinsi ya kusoma msimbo wa DOT (wiki/mwaka)

Soma tarakimu nne za DOT ujue tairi lilitengenezwa wiki na mwaka gani, msimbo wa kabla ya 2000, alama ya E, ISM ya KEBS, na umri wa kukataa.

Tarakimu nne za mwisho

Tarehe ya tairi ni tarakimu nne za mwisho za msimbo wa DOT ubavuni: mbili za kwanza ni wiki, mbili za mwisho ni mwaka. Ukiona 1222, tairi lilitengenezwa wiki ya 12 ya mwaka 2022, yaani karibu mwisho wa Machi.

Msimbo mzima ni mrefu kuliko hapo. Unaanza na herufi DOT, kisha msimbo wa kiwanda, kisha herufi na namba za size na aina, na mwishoni zile tarakimu nne, mara nyingi ndani ya kisanduku kidogo kilichoinuka. Kanuni ya UNECE R30, aya ya 3.1.9, nayo inataka tarehe ya kutengenezwa iwe ‘a group of four digits, the first two showing the week’ na mbili za mwisho mwaka. Kwa hiyo matairi ya Ulaya, Asia au Marekani yote yanasomwa vivyo hivyo.

Wiki kwanza. Mwaka baadaye. Kosa la kawaida ni kusoma 1222 kama "Desemba 2022", na hilo linaweza kumdanganya mteja kwa miezi tisa.

Kama tarehe haionekani

Mara nyingi msimbo kamili, pamoja na tarehe, umefinyangwa upande mmoja tu wa tairi. Ukiona DOT na herufi chache bila tarakimu nne, usidhani tarehe haipo. Geuza tairi. Kwa tairi lililofungwa kwenye gari, tumia tochi na kioo, au lishushe ulifungue kwenye mashine.

Usikisie umri kwa kuangalia maua. Tairi la miaka mitatu linaweza kuonekana limechoka kwa sababu ya barabara mbaya, na la miaka minane linaweza kuonekana safi kwa sababu lilikaa stoo bila kutumika. Mpira unazeeka hata usipotembea. Jua kali la Mombasa, Dar es Salaam au Garissa haliusaidii.

Mfano mmoja wa kaunta

Mteja analeta Fielder aliyoinunua juzi kutoka kwa yadi ya magari. Maua ya matairi yanaonekana mazuri, karibu mm 6, na anataka tu kubadilisha moja lililopata pancha kubwa ubavuni. Fundi anageuza tairi la pili na kusoma 2717. Hiyo ni wiki ya 27 ya 2017, yaani tairi lina zaidi ya miaka tisa.

Hapo mazungumzo yanabadilika. Kuweka tairi moja jipya pembeni ya mengine matatu yenye umri wa miaka tisa hakuna maana kubwa; mteja anahitaji kujua kwamba matairi hayo yanakaribia mwisho wa ushauri wa kiwanda hata kama maua yanaonekana yapo. Mwonyeshe tarakimu zenyewe. Mwambie zinasomwa vipi. Uamuzi ni wake, lakini sasa anaamua akijua.

Kitu kimoja zaidi: matairi manne ya gari moja si lazima yawe na tarehe moja. Spea hasa huwa ya zamani kuliko mengine, kwa sababu haitumiki na mara nyingi hakuna anayeiangalia. Soma tarehe ya kila tairi, spea ikiwemo.

Matairi ya kabla ya mwaka 2000

Kabla ya 1 Januari 2000 tarehe ilikuwa tarakimu tatu. Tanbihi ya aya 3.1.9 ya R30 inasema mbili za kwanza ni wiki na ya mwisho ni mwaka. Kwa hiyo 258 ni wiki ya 25 ya mwaka wa nane wa muongo. Continental inaeleza kwamba kwenye matairi ya miaka ya 1990 iliongeza pembetatu ndogo (◄) mwishoni mwa msimbo, ili kuyatofautisha na matairi ya miongo iliyotangulia.

Hesabu yake si muhimu sana dukani. Tairi lolote lenye tarakimu tatu lina zaidi ya miaka 25. Halifai kuuzwa, hata kama limekaa kwenye ghala bila kuguswa.

Alama nyingine utakazoziona ubavuni

Matairi yanayofika maduka ya Nairobi, Mombasa, Kisumu, Arusha au Dar mara nyingi yamebeba alama za masoko kadhaa kwa pamoja. Zisome hivi:

Kuhusu alama ya E: aya ya 5.4.1 ya R30 inaeleza kuwa ni ‘a circle surrounding the letter E’ ikifuatwa na namba ya nchi iliyotoa idhini. Nchi hiyo si lazima iwe nchi ilipotengenezwa. Tairi lenye E4 linaweza kuwa limetengenezwa Asia na kuidhinishwa Uholanzi.

Kuhusu KEBS: ukurasa wa KEBS wa Marks of Quality unaeleza kwamba ISM ni kibandiko salama chenye uwezo wa kufuatiliwa, na awamu yake ya kwanza inalenga bidhaa zote zinazoingizwa kwa ajili ya soko la ndani. Notisi moja ya KEBS (kuhusu chevrons na pembetatu za tahadhari za magari, si matairi) inaonyesha jinsi ya kuhakiki alama zake: tuma ISM#namba ya UCR, au SM#namba ya kibali kwa S-Mark, kwa SMS kwenda 20023, au tumia app rasmi ya KEBS. Kumbuka pia kwamba kibandiko kinaweza kutoka.

Tarehe iliyofinyangwa haitoki. Kwa hiyo hata tairi likiwa na ISM, soma tarakimu nne ubavuni.

Tanzania inatumia viwango vya TBS. Kiwango cha TZS 618:2009 cha matairi ya magari madogo kinahusu vipimo, alama na load ratings za matairi hayo, lakini hatukuthibitisha alama halisi inayowekwa kwenye kila tairi linalouzwa Tanzania.

Tairi la miaka mingapi ni zee mno

Hakuna sheria ya Kenya tuliyoipata inayoweka kikomo cha umri wa tairi. Ushauri unatoka kwa watengenezaji. Michelin inasema baada ya miaka mitano ya matumizi tairi likaguliwe angalau mara moja kwa mwaka na fundi, na inapendekeza kubadilisha matairi miaka kumi baada ya kutengenezwa hata kama maua bado yapo, ikiwemo spea.

Continental inasema matairi yote, ikiwemo spea, yenye zaidi ya miaka kumi yaondolewe kwenye matumizi.

Maduka mengi ya mitumba huweka mstari wao chini ya hapo. Miaka sita ni mstari wa kawaida wa duka. Huo si ushauri wa kiwanda tulioweza kuuthibitisha; ni sera ya biashara inayolinda jina la duka.

Nini cha kukataa dukani

1. Tairi lisilo na tarehe inayosomeka upande wowote.
2. Tairi lenye zaidi ya miaka kumi, au la kabla ya 2000.
3. Ubavu wenye nyufa ndogo nyingi, uvimbe au mkato unaoonyesha nyuzi.
4. Tairi lililochongwa upya mifereji. Rule 18(2) ya Traffic Rules za Kenya inakataza kufunga ‘recut pneumatic tyre’ kwenye gurudumu lolote la gari.
5. Tairi lililobadilika umbo au lenye ukingo (bead) uliopinda.
6. Mzigo wa matairi ya saloon yaliyoagizwa kama mitumba bila karatasi. Sheria ya forodha ya Afrika Mashariki inayakataza.

Kwa sheria za kina cha maua tazama chati ya kina cha tairi, na kwa maneno ya ubavuni kwa Kiingereza tazama istilahi za tairi. Toleo la Kiingereza la ukurasa huu liko hapa.

Andika tarehe tairi linapoingia

Soma tarehe siku tairi linapofika stoo, si siku mteja anapolitaka. Andika msimbo kwenye kumbukumbu yako pamoja na size na kina. Mteja akiuliza baadaye, jibu liko tayari. DuroBay, app ya bure kwa maduka ya matairi, inasoma maandishi ya ubavuni na kuhifadhi tarehe hiyo pamoja na tairi kwenye stoo.