Glosaryo ng gulong: mga terminong English at Filipino
Mga salita sa gulong mula sidewall hanggang resibo, English at Filipino, kasama ang Taglish na gamit sa vulcanizing shop at mga salitang madalas ipagkamali.
Halo talaga ang salita sa shop
Sa vulcanizing shop sa Pilipinas, "gulong" ang tawag sa tire, pero karamihan ng ibang bahagi ay Ingles pa rin: tread, sidewall, bead, rim, valve. Ganoon talaga ang usapan sa counter. Kaya hindi ito listahan ng puristang Tagalog. Listahan ito ng salitang maririnig mo at ng ibig sabihin nito.
Bakit Ingles ang dami? Kasi Ingles ang nakasulat sa sidewall, sa invoice ng importer, sa price list ng distributor, at sa mga pamantayan ng DTI. Ang "Tires for automotive vehicles" at "Rubber inner tubes for pneumatic tires" ay mga pangalan mismo sa listahan ng Bureau of Product Standards. Natural na iyon ang dumikit, at walang saysay na pilitin ang salitang hindi naman ginagamit ng mekaniko, ng rider na nagpapatapal, o ng supplier na kausap mo sa telepono tuwing umaga.
Ang tip: gamitin ang salita ng customer. Laging ganoon. Kung "interior" ang sabi niya, "interior" din ang sagot mo, hindi "inner tube."
Mga marka sa sidewall
| English | Filipino / sa shop | Paliwanag |
|---|---|---|
| Tire, tyre | Gulong | Ang goma mismo. Sa Bisaya, ligid |
| Sidewall | Sidewall, gilid ng gulong | Dito nakasulat ang size at petsa |
| Tire size | Size ng gulong, sukat | Hal. 185/60 R15 |
| Section width | Lapad | Unang numero, sa mm |
| Aspect ratio, profile | Profile, taas ng sidewall | Pangalawang numero, porsiyento ng lapad |
| Radial (R) | Radial | Uri ng pagkakagawa |
| Rim diameter | Rim size, pulgada | Hal. R15 ay 15 pulgada |
| Load index | Load index, kaya ng bigat | Numero pagkatapos ng size |
| Speed rating | Speed rating, letra | Letra pagkatapos ng load index |
| DOT code | DOT, petsa | Apat na numero sa dulo ang petsa |
| Date code | Petsa ng gawa | Linggo at taon |
| Tubeless | Tubeless | Walang interior |
| Tube type | May interior | Kailangan ng inner tube |
| Reinforced, Extra Load (XL) | XL, reinforced | Mas mataas ang kayang bigat |
| M+S | M+S | Putik at niyebe; dito, pang-putik |
| TWI (Tread Wear Indicator) | TWI, wear bar | Umbok sa uka na 1.6 mm ang taas |
| Made in | Gawa sa | Bansang pinaggawaan |
| E-mark | E-mark | Bilog na may E at numero ng bansang nag-apruba |
| PS mark, ICC sticker | PS mark, ICC | Sertipikasyon ng DTI-BPS |
Mga bahagi ng gulong at gulong na bakal
| English | Filipino / sa shop | Paliwanag |
|---|---|---|
| Tread | Tread, ngipin ng gulong | Bahaging dumidikit sa kalsada |
| Groove | Uka | Daluyan ng tubig |
| Sipe | Hiwa, sipe | Maliliit na guhit sa tread block |
| Shoulder | Balikat | Kanto ng tread at sidewall |
| Bead | Bead, labi ng gulong | Bahaging kumakapit sa rim |
| Steel belt | Belt, alambre | Bakal sa ilalim ng tread |
| Cord, ply | Cord, tela | Hibla ng katawan ng gulong |
| Inner liner | Loob ng gulong | Goma sa loob ng tubeless |
| Inner tube | Interior | Tubong may hangin sa loob |
| Wheel | Rim, gulong na bakal | Sa shop, rim ang tawag sa buong wheel |
| Alloy wheel | Mags | Hindi bakal, aluminyo |
| Steel wheel | Bakal na rim, stock rim | Karaniwang may takip |
| Hubcap, wheel cover | Takip ng rim, hubcap | Plastik na takip |
| Valve stem | Valve | Dinadaanan ng hangin |
| Valve cap | Takip ng valve | Maliit na takip |
| Lug nut | Tuwerka, lug nut | Turnilyong pang-kabit ng rim |
| Spare tire | Reserba, spare | Gulong sa likod o ilalim |
| TPMS sensor | TPMS | Sensor ng hangin |
Repair at vulcanizing
| English | Filipino / sa shop | Paliwanag |
|---|---|---|
| Flat tire | Flat, plat | Walang hangin |
| Puncture | Butas | Pako, turnilyo, bubog |
| Blowout | Pumutok, sumabog | Biglang nawalan ng hangin |
| Vulcanizing | Vulcanize, bulkanisa | Tapal na gamit ang init |
| Patch | Tapal, patch | Dinidikit mula sa loob |
| Plug | Plug, pasak | Pinapasak mula sa labas |
| Patch-plug | Patch-plug | Pinagsamang tapal at pasak |
| Sidewall damage | Sira sa sidewall | Hindi dapat tapalan |
| Bulge | Bukol, umbok | Senyales ng sirang cord sa loob |
| Cracking | Bitak, lamat | Dahil sa init, araw at tanda |
| Exposed cord, wire showing | Lumalabas na ang alambre | Palitan, huwag ibenta |
| Bald tire | Kalbo | Ubos na ang tread |
| Worn | Upod | Nabawasan na ang tread |
| Uneven wear | Tagilid ang upod | Alignment o hangin ang problema |
| Tire pressure | Hangin, presyon | Psi ang madalas gamit sa shop |
| Inflate | Lagyan ng hangin, pahanginan | |
| Balancing | Balancing | Para hindi umuga |
| Wheel weights | Tingga, pabigat | Kinakabit sa rim |
| Alignment | Alignment | Ayos ng direksiyon ng gulong |
| Rotation | Rotation, pagpapalit-puwesto | Harap sa likod |
| Mounting | Pagkabit, mounting | Pagsalpak ng gulong sa rim |
| Retread, recap | Recap | Bagong tread sa lumang katawan |
| Tire changer | Tire changer, makina | Pang-tanggal at pang-kabit |
| Air compressor | Compressor | Pinanggagalingan ng hangin |
| Tread depth gauge | Gauge | Panukat ng lalim ng tread |
| Jack | Jack | Pang-angat ng sasakyan |
Negosyo at resibo
| English | Filipino / sa shop | Paliwanag |
|---|---|---|
| Used tire | Lumang gulong, segunda-mano | Gamit na |
| Imported used tire | Surplus | Kadalasang galing Japan |
| New tire | Bagong gulong, brand new | |
| Take-off | Take-off, hinubad sa bago | Galing sa bagong sasakyan |
| Pair | Pares | Dalawang gulong |
| Set of four | Isang set | Apat na gulong |
| Stock, inventory | Stock, imbentaryo | Laman ng rack at bodega |
| Warehouse | Bodega | |
| Wholesale | Pakyawan | Maramihan |
| Retail | Tingi, tingian | Isa-isa |
| Cost | Puhunan | Halaga sa iyo |
| Markup | Patong | Idinagdag sa puhunan |
| Profit, margin | Tubo | Kita sa bawat benta |
| Discount | Tawad, discount | Hinihingi ng suki |
| Regular customer | Suki | |
| Receipt | Resibo | |
| Invoice | Invoice | Mula sa supplier o importer |
| Warranty | Warranty | Kadalasan sa bagong gulong lang |
| Installment | Hulugan | |
| Change (money) | Sukli | |
| Walk-in | Walk-in | Walang appointment |
Pagbasa ng size: isang halimbawa
Kunin natin ang 185/60 R15 84H, karaniwang size sa mga sedan na tulad ng Vios. Ang 185 ay lapad ng gulong sa milimetro. Ang 60 ay ang profile: ang taas ng sidewall ay 60 porsiyento ng lapad, kaya mga 111 mm. Ang R ay radial. Ang 15 ay diyametro ng rim sa pulgada. Ang 84 ay load index, at ang H ay speed rating.
Sa counter, madalas sabihin ng customer na "kinse" o "rim 15" lang. Sapat iyon para malaman ang rim, pero hindi ang buong size, dahil ang rim na 15 pulgada ay puwedeng 185/60, 185/65, 195/55 o 195/65 at magkakaiba ang taas, lapad at presyo ng mga iyan kahit pare-parehong kasya sa iisang rim. Laging hingin ang tatlong numero. Mas mabilis kung kukunan na lang ng litrato ang sidewall.
Iba ang hitsura ng size sa motor. Ang 80/90-14 M/C 40P ay may gitling sa halip na R, at ang M/C ay motorcycle. Hindi ito isinasalin. Ganoon din ang basa: lapad, profile, rim, load index at speed letter.
Sa invoice ng importer at distributor
Halos lahat ng papeles mula sa supplier ay Ingles, at puno ng daglat. Ito ang mga madalas lumabas, at ang tawag sa mga ito sa loob ng shop.
- PCR (passenger car radial): gulong ng kotse, sedan, hatchback at karamihan ng MPV.
- LTR (light truck radial): gulong ng pickup at van na pang-kargada.
- TBR (truck and bus radial): gulong ng trak at bus.
- C pagkatapos ng size: commercial na gulong, karaniwang may dalawang load index.
- pcs: piraso. Bilangin pagdating ng delivery, huwag lang pirmahan.
- DOT o production week: minsan nakalista sa invoice ang linggo at taon ng gawa. Ihambing sa mismong gulong.
Bago tanggapin ang delivery ng bagong gulong, hanapin ang PS mark o ICC sticker ng DTI. Para sa mga sertipikadong produkto, sinasabi ng Bureau of Product Standards na hindi ito dapat ibenta nang walang tamang marka, lokal man o imported.
Hangin: psi, bar at kPa
Psi ang naririnig sa karamihan ng vulcanizing shop at sa mga gauge ng gasolinahan. Sa ilang sticker ng sasakyan at sa mga Europeong gauge, bar o kPa ang nakasulat. Simple lang ang palitan: ang 1 bar ay 100 kPa, at mga 14.5 psi. Kaya ang 2.2 bar ay mga 32 psi, at ang 2.5 bar ay mga 36 psi. Isulat sa resibo ang sukat na ginamit mo, para hindi malito ang customer kapag nagpahangin siya sa ibang lugar.
Mga salitang madalas ipagkamali
Interior. Sa shop, inner tube ito. Kapag sinabi ng rider na "butas ang interior," ang tube ang butas, hindi ang upuan ng sasakyan. Ito rin ang tawag sa sinusuri ng DTI sa ilalim ng PNS 34:2000, na sumasaklaw pati sa tube ng motorsiklo.
Surplus. Sa ibang bansa, ang surplus ay sobrang stock. Dito, ang "surplus na gulong" ay lumang gulong na imported, madalas mula Japan, na may natitira pang tread. Kung invoice ito galing importer, siguraduhing malinaw kung used o new ang nakasulat.
Rim. Sa teknikal na Ingles, ang rim ay bahagi lang ng wheel. Sa atin, rim na ang tawag sa buong bakal o alloy. Ang mags naman ay alloy wheel, kahit hindi magnesium ang gawa. Nakasanayan lang. Kapag nag-order ka sa supplier na nasa ibang bansa, "wheel" ang isulat.
Vulcanizing. Ang orihinal na ibig sabihin ay pagluto ng goma gamit ang init. Pero ang "vulcanizing shop" sa kanto ay pangalan na ng buong negosyo: tapal, hangin, kabit, minsan pati benta ng lumang gulong.
Kalbo vs upod. Hindi pareho. Ang upod ay nabawasan na ang tread, puwede pang gamitin. Ang kalbo ay ubos na, pantay na sa wear bar na 1.6 mm. Malaking diperensiya iyan sa benta, kasi ang upod na gulong ay may presyo pa sa rack, pero ang kalbo ay pang-scrap na lang at hindi mo dapat ikabit sa kahit anong sasakyan ng customer kahit siya pa ang nagpupumilit.
Flat at plat. Pareho lang, magkaiba ang baybay. Walang mali.
Tubeless at interior. Hindi lahat ng gulong ng motor ay tubeless. Sa spec sheet ng ilang scooter, tubeless na ang harap at likod, pero marami pang motor at tricycle ang may interior. Tanungin muna bago magbenta ng tube o magkabit ng plug, dahil iba ang repair sa dalawa.
Mga gawi na nakakatulong sa counter
- Isulat ang resibo sa salitang naiintindihan ng customer.
- Panatilihin ang Ingles na size at code sa resibo; huwag isalin ang 185/60 R15 84H.
- Kapag hindi mo kilala ang salita, magtanong.
- Huwag itama ang salita ng customer. Gamitin mo na lang din.
- Ituro sa bagong tauhan ang mga salita ng lugar ninyo, Tagalog man, Bisaya o Ilokano.
Para sa mga numero sa sidewall, tingnan ang load index at speed rating at ang gabay sa DOT code at petsa. Para sa lalim ng tread at kung kailan kalbo na, ang tsart ng lalim ng tread. Kung Ingles ang hanap mo, nasa tire size explained.
Libreng app ang DuroBay para sa mga tire shop na nagtatala ng stock at nagbabasa ng sidewall mula sa litrato, at dahil Ingles at Espanyol pa lang ang app, makakatulong ang glosaryong ito sa pagbasa ng mga label.
Mga madalas itanong
Ano ang tread sa Tagalog?
Walang iisang salitang gamit sa shop. Tread pa rin ang sinasabi ng karamihan, o ‘yung ngipin ng gulong’. Ang upod na tread ay ‘upod’ o ‘kalbo’ kapag ubos na.
Ano ang interior sa gulong?
Sa vulcanizing shop, ang interior ay ang inner tube, ang goma sa loob ng gulong na may hangin. Hindi ito ang loob ng kotse.
Ano ang ibig sabihin ng surplus na gulong?
Lumang gulong na imported, kadalasang galing Japan, at ibinebenta rito bilang segunda-mano. Hindi ito sobrang stock na bago.
Rim o mags, ano ang pagkakaiba?
Sa shop, ang rim ay kadalasang ang buong bakal na gulong na kinakabitan ng goma. Ang mags ay alloy wheel. Sa Ingles na teknikal, ang rim ay bahagi lang ng wheel.
Ano ang vulcanize?
Ang tradisyonal na pagtapal ng butas gamit ang init para dumikit ang goma. Kaya vulcanizing shop ang tawag sa maliliit na pagawaan ng gulong.
Ano ang tawag sa gulong sa Bisaya?
Maririnig mo ang ‘ligid’ sa maraming lugar sa Visayas at Mindanao, at ‘goma’ rin minsan. Gulong o tire pa rin ang nasa resibo.