Lastik üretim tarihi nasıl okunur? DOT kodu ve lastik yaşı

Lastik üretim tarihi DOT kodunun son dört hanesindedir: ilk iki hane hafta, son iki hane yıl. Eski kodlar, E işareti, M+S ve kaç yıllık lastik satılmaz.

Dört hane: önce hafta, sonra yıl

Lastiğin üretim tarihi, yanaktaki DOT kodunun son dört hanesidir. İlk iki hane yılın kaçıncı haftasında, son iki hane hangi yılda üretildiğini gösterir: 2316, 2016'nın 23. haftası demektir.

Bu dört rakam genellikle oval bir çerçevenin içinde, kodun geri kalanından biraz ayrık durur. Continental önemli bir ayrıntının altını çiziyor: tarih dahil tam DOT seri numarası lastiğin sadece bir yüzünde bulunur. Jantın üstündeki lastikte tarihi göremiyorsanız, büyük ihtimalle tarih içe bakan taraftadır. Rafta duran lastiği çevirin. Araçtaki lastik için ya sökün ya da fener ve aynayla bakın.

Hafta numarası 01 ile 53 arasında olur. 60 ya da 75 gibi bir hafta görüyorsanız yanlış dört rakamı okuyorsunuz, kodun başka bir kısmına bakıyorsunuz demektir.

2000 öncesi üç haneli kod

Kodun sonunda dört değil üç rakam varsa lastik 2000 yılından önce üretilmiştir. Continental de bunu aynen böyle söylüyor, UNECE R30'un dipnotu da 1 Ocak 2000'den önce tarihin üç haneyle yazılabildiğini belirtiyor. İlk iki hane yine hafta, son hane on yılın içindeki yıldır. Ama hangi on yıl olduğunu kod söylemez. Tartışmaya da gerek yok. Böyle bir lastik bugün en az 26 yaşındadır ve dişi ne kadar derin görünürse görünsün araca takılmaz.

Köy garajından, eski bir römorktan ya da yıllardır kullanılmayan bir stepneden bu lastikler hâlâ çıkıyor. Hurda kasasına gider.

Yanakta başka neler var?

DOT harfleri aslında ABD Ulaştırma Bakanlığı'nın işaretidir, ama Türkiye'de satılan lastiklerde de üretim tarihi bu kodun sonundan okunur ve Kia'nın Türkçe el kitabı da tarihi aynı yerden okutuyor: DOT XXXX XXXX 1623, 2023'ün 16. haftası. DOT taşımayan, yalnızca Avrupa pazarı için yapılmış bir lastik görürseniz telaşlanmayın. BM'nin lastik regülasyonu UNECE R30, paragraf 3.1.9'da üretim tarihinin dört haneyle, önce hafta sonra yıl olarak yazılmasını zaten istiyor; tarih aynı biçimde okunur. DOT'tan sonra gelen harf ve rakamlar fabrika, ebat ve üretici kodlarıdır; bir geri çağırma olduğunda lastiği tanımlamaya yarar. Yanakta okumanız gereken tek işaret de DOT değil.

• E işareti: Daire içinde büyük E ve bir sayı, ardından onay numarası, örneğin E4 0212345. Sayı, lastiğe Birleşmiş Milletler (UNECE) kurallarına göre tip onayı veren ülkenin kodudur. R30'daki ülke listesine göre E4 Hollanda, E1 Almanya, E2 Fransa, E37 Türkiye'dir. Sayı onayı veren ülkeyi gösterir, lastiğin üretildiği ülkeyi değil.
• M+S ve kar tanesi: Kış lastiği denetiminde yanakta M+S, M+S ile birlikte kar tanesi ya da sadece kar tanesi işareti aranır. Kış döneminde ticari araca lastik satıyorsanız bu işaret olmadan satmayın.
• TWI: Aşınma göstergesinin yeri. Yanaktaki küçük üçgen ya da üretici logosu, sırttaki 1,6 mm'lik çıkıntıyı gösterir. Ölçü için diş derinliği tablosuna bakın.
• Ebat, yük ve hız: 205/55 R16 91V gibi. Bunların anlamı yük ve hız endeksi tablosunda.
• XL, REINFORCED, EXTRA LOAD, C: Takviyeli ve hafif ticari lastik işaretleri. R30, takviyeli lastiğin yanağında REINFORCED ya da EXTRA LOAD yazmasını şart koşar.

TSE meselesi sık sorulur. Müşteri "bunun TSE'si var mı?" diye soruyor. Lastik yanağında zorunlu bir TSE damgası öngören bir düzenleme bulamadık; bakanlığın muayene kusurlar tablosunda da TSE işaretiyle ilgili bir satır yok. Yani muayenede TSE damgası aranmaz. Önemli olan ebatın, yük kapasitesinin ve kış döneminde kış işaretinin araca uygun olmasıdır.

Fişe ve rafa nasıl yazılır?

Tarihi okumak yetmez, kayda geçirmek gerekir. Lastikçinin işi gün içinde onlarca lastiği elden geçirmek olduğu için kural basit olmalı: lastik rafa girmeden önce tarih okunur, tebeşirle ya da etiketle yanağa yazılır, fişe de aynı biçimde geçer.

1. Dört haneyi olduğu gibi yazın, örneğin DOT 2321.
2. Yanına okunuşunu ekleyin: Haziran 2021.
3. İkinci el lastikte en düşük diş ölçüsünü de aynı satıra koyun.
4. Takım satıyorsanız dört lastiğin tarihini ayrı ayrı yazın. Bir takımda iki farklı yıl olması çok sık görülür.

Müşteri "bunlar yeni mi?" diye sorduğunda cevabınız bir rakam olsun, bir his değil.

Lastik kaç yıl kullanılır?

Türk mevzuatında binek lastiği için yaş sınırı koyan bir madde bulamadık. Muayene kusurlar tablosunda da lastik yaşı geçmiyor. Yani rehberlik üreticilerden geliyor ve üreticiler aynı rakamı vermiyor.

Lastik dişi bitmeden de yaşlanır. Kauçuk güneşte, ozonda ve sıcakta sertleşir, yanakta ve diş diplerinde ince çatlaklar açılır ve lastik dışarıdan sağlam görünse bile ıslak zeminde tutuşunu kaybeder, bu da özellikle az kullanılan ikinci araçlarda, karavanlarda ve yazlıkta bekleyen arabalarda sık gördüğümüz bir durumdur. Kırk bin kilometrede biten lastikte yaş sorun olmaz. Yılda üç bin kilometre giden arabada olur.

Sıfır ama eski tarihli lastik

Piyasada "stok lastik" ya da "eski tarihli sıfır" diye satılan lastikler var. Continental'in açıklaması net: üretim tarihi 5 yıl öncesine kadar giden sıfır lastikler kısa bir kontrolden sonra alınabilir, doğru paketlenip serin, kuru ve güneş görmeyen bir yerde saklandıysa orijinal hâlini uzun süre korur. Ama raf ömrü bitmiş lastik, hiç takılmamış olsa da değiştirilmelidir.

Müşteriye tarihi söyleyin. Faturaya yazın. "Sıfır" kelimesi tek başına 2019 tarihli bir lastiği yeni yapmaz ve bunu sonradan fark eden müşteri bir daha gelmez.

İkinci el satarken geri çevirin

Aşağıdaki lastikler rafa çıkmaz. Bazıları muayene kusurlar tablosunda ağır kusur, bazıları bizim tezgâh kuralımız.

8 yıl çizgisi bizim önerimiz, kanun değil. Kendi dükkânınızın çizgisini koyun ama koyun, ve her ikinci el lastiğin tarihini fişe yazın.

DuroBay, lastikçilerin stok tutması ve yanak okuması için ücretsiz bir uygulama; tarih kodu lastiğin kaydına girer, kaç yaşında olduğu raftayken görünür. İngilizce yanak terimleri için lastik terimleri sözlüğü, ABD tarafı için İngilizce DOT sayfası.