Lastik yük endeksi ve hız endeksi tablosu (kg, km/h)

60'tan 125'e tam lastik yük endeksi tablosu (kg) ve L'den Y'ye hız endeksi (km/h). XL, C lastik, ZR ve muayenede yük kapasitesi kusuru.

İki kod, iki soru

Yük endeksi, lastiğin tek başına taşıyabileceği en fazla yükü gösteren bir koddur; hız endeksi ise o yükle çıkabileceği en yüksek hızı gösteren harftir. 205/55 R16 91V yazan lastikte 91 lastik başına 615 kg, V ise 240 km/h demektir.

Ebat lastiğin jantın üstüne oturup oturmayacağını söyler. Endeksler ise o araca takılıp takılmayacağını. İkisi farklı sorular. Tezgâhta en sık yapılan hata, ebatı tutan lastiği endekse bakmadan takmaktır: lastik oturur, balans alır, yola çıkar ve kimse fark etmez, ta ki dolu bir minibüs yazın otobanda giderken lastik kendini belli edene kadar.

Yük endeksi tablosu (60 - 125)

Değerler lastik başına kilogramdır. Dört lastiğin toplam kapasitesini bulmak için tablodaki değeri dörtle çarpın. Tablo 60 ile 100 arası için Hankook'un Türkçe kılavuzuna, 101 ile 125 arası için Pirelli'nin tablosuna dayanıyor; iki kaynak çakışan aralıkta aynı değerleri veriyor.

Aradaki artış düz değil. 80 ile 90 arasında her endeks 12 ile 20 kg ekler, 110'dan sonra adımlar 30 ile 50 kg'a çıkar. O yüzden "bir endeks fark etmez" demeyin, hele hafif ticaride.

Hız endeksi tablosu

Aşağıdaki harf ve hız eşleşmesi, BM'nin binek lastiği regülasyonu UNECE R30'un 2.29.1 paragrafındaki tabloyla birebir aynıdır. Yani bu bir marka tablosu değil, R30'u uygulayan ülkelerin (onay kodu E37 olan Türkiye dahil) ortak resmi tablosudur.

Alfabe sırasına güvenmeyin. H, U'dan sonra gelir, T'den önce değil. Yeni çırak en çok burada şaşırır.

ZR ve (Y): Ebatın içinde R yerine ZR görürseniz (örneğin 225/40 ZR18), Michelin'in tablosuna göre bu lastik 240 km/h üstüne uygundur. R30 da 240 km/h üstüne uygun radyal lastikte R harfinin yerine ZR yazılabileceğini, 300 km/h üstündeki lastikte ise ZR yazılıp yük ve hız ikilisinin parantez içine alınacağını söyler, örneğin (95Y). ZR'nin arkasında 92Y gibi ayrı bir yük ve hız ikilisi yazıyorsa hızı o harften okuyun. Parantez içindeki (Y) ise 300 km/h'nin de üstü demektir. Hankook, hız harfinin lastiğin tam yükte çıkabileceği hızı gösterdiğini, 210 km/h ve üstündeki harflerde ise istisna olduğunu not ediyor. Bu lastikler Türkiye'de daha çok yüksek performanslı otomobillerde karşınıza çıkar ve onlarda harfi düşürmek söz konusu bile olamaz.

Kural: araç ne istiyorsa en az o

Michelin, yük ve hız endeksinin araç üreticisinin belirlediği değeri karşılaması ya da aşması gerektiğini, takviyeli ya da özel yük işaretli lastiklerin de aynı özellikte bir lastikle değiştirilmesi gerektiğini yazıyor. Pirelli de aynı şeyi söylüyor: önerilen yük endeksinin altında lastik takılmaz.

Türkiye'de bunun muayenede bir karşılığı var. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın 1 Haziran 2026'dan itibaren uygulanan kusurlar tablosunda 6.11.10 "Yanlış lastik ebadı: yük taşıma kapasitesi yeterli değil" satırı ağır kusurdur. Aynı tabloda 6.11.3, aynı aks üzerinde farklı ebatta lastiği de ağır kusur sayıyor. Hız endeksi için tabloda ayrı bir satır bulamadık. Kanunen tam olarak neyin kontrol edildiğini sorarsanız: yük, evet; hız harfi için açık bir madde göremedik. Ama sigorta ve sorumluluk açısından düşük hız harfi takmak, lastikçinin altına imza attığı bir risktir.

Aracın istediği değeri nereden bulursunuz? Kapı direğindeki etiketten ve kullanım kılavuzundan. Araçtaki eski lastikten değil, çünkü o lastiği kimin, neden taktığını bilmiyorsunuz.

Kış lastiğinde durum biraz farklı. Kış lastikleri çoğu zaman yaz lastiğinden daha düşük bir hız harfiyle gelir, örneğin V yerine T ya da H. Türkiye'de kış lastiğinde düşük hız harfini açıkça düzenleyen bir hüküm bulamadık. Takıyorsanız müşteriye lastiğin hız sınırını söyleyin ve fişe yazın.

XL, RF ve C lastikler

XL (Extra Load) ve RF (Reinforced): Takviyeli lastik. R30'a göre yanakta REINFORCED ya da EXTRA LOAD yazar; çoğu üretici bunu XL diye kısaltır. Aynı ebatta standart lastikten daha yüksek yük endeksi taşır, ama o yükü ancak üreticinin XL için verdiği daha yüksek basınçla taşır. Basıncı düşük bir XL lastik, standart lastikten fazlasını taşımaz. 205/55 R16 için standart lastik 91 (615 kg), XL lastik 94 (670 kg) olur. Aracın istediği 91 ise XL takmak serbesttir. Aracın istediği 94 XL ise standart 91 takılmaz.

C (Commercial): Hafif ticari lastik. Ebadın sonunda C harfi vardır, örneğin 215/65 R16C 109/107T. Burada iki yük endeksi bulunur:

• 109: tek montaj, lastik başına 1.030 kg
• 107: arka akstaki çift montaj, lastik başına 975 kg

Kamyonet ve panelvan müşterisi binek lastiğini daha ucuz diye isteyebilir. Ebat tutsa bile C lastiğin yerine binek lastiği takmayın. Yük endeksi düşer, karkas o yük için yapılmamıştır ve araç muayenede 6.11.10'dan kalır.

Tezgâhta örnek hesap

Örnek 1. Kapı direğinde 205/55 R16 91V yazan kompakt bir sedan. Müşteri internetten 205/55 R16 88H bulmuş. 88, 560 kg; 91 ise 615 kg. Lastik başına 55 kg, dört lastikte 220 kg eksik. H da V'den düşük. İki açıdan da olmaz.

Örnek 2. Aynı araca 205/55 R16 94W XL. 94, 670 kg; W, 270 km/h. İkisi de aracın istediğinin üstünde. Takılır.

Örnek 3. 195/65 R15 91H isteyen bir araca 195/65 R15 91T kış lastiği. Yük aynı, 615 kg. Hız 210'dan 190'a iniyor. Türkiye'de bunu yasaklayan açık bir hüküm bulamadık, ama müşteriye söyleyin ve fişe yazın.

Örnek 4. 215/65 R16C 109/107T isteyen bir panelvana 215/65 R16 98H binek lastiği. 98, 750 kg; 109 ise 1.030 kg. Takılmaz.

Endeksi kontrol ederken üretim tarihine ve diş derinliğine de bakın; üçü birlikte bir lastiğin rafa çıkıp çıkmayacağını söyler. DuroBay, lastikçilerin stok tutması ve yanak okuması için ücretsiz bir uygulama; yük ve hız endeksi lastiğin kaydında durur. İngilizce kaynak için İngilizce tablo.